Roadtrip Bosnië 2026 # Dag 12

Dag 12 # dinsdag 1 september. Vandaag gaan we alweer naar onze volgende bestemming namelijk, Ramsko Jezero.

Nog één keer wakker worden met het mooie uitzicht op de hoge bergen voor ons waar de zon alweer mooi opstaat. Ik denk dat het 06.15 uur is en dat klopt. Je leert hier ook nog de tijd herkennen door de stand van de zon haha, we gaan de boel weer inpakken, een beetje schoonmaken en nog even de laatste afwas doen, dan de auto inpakken. We rijden naar het huis van Milan om nog even te ontbijten. We moeten ook nog even betalen want dat mochten we pas doen bij vertrek. We nemen afscheid en als we onderweg in Bosnië nog vragen over iets hebben mogen we hem altijd bellen. 

We rijden via de M20 richting Trebinj want daar houden we onze eerste stop. Het is ca. 100 km rijden dat betekent wel weer ca, 2 uurtjes onderweg. Gisteren zijn we vanaf Gacko naar Tjentiste gereden dus het eerste stuk hebben we al gezien, alleen zien we het nu via de andere kant en wat zijn die hoge bergen toch indrukwekkend. De hoogste berg de Maglić van 2.386 meter is helemaal indrukwekkend. Na Gacko is het weer een nieuwe omgeving voor ons. 

Al snel begint de wereld om ons heen weer te veranderen. We zien het landschap met elke kilometer weer veranderen. We begonnen onze rit hoog in de bergen. Gacko ligt in een soort reusachtig, indrukwekkend amfitheater, omringd door de machtige toppen van de Zelengora en Lebršnik. De eerste kilometers rijden we door uitgestrekte, groene hoogvlaktes waar de tijd echt even lijkt te hebben stilgestaan. Maar al snel begon de daling en veranderde de omgeving compleet. De groene weiden maakten plaats voor een rauw, bijna buitenaards karstlandschap. Overal om ons heen zagen we golven van grijs kalksteen en stoere, door de wind getekende rotspartijen. Halverwege de rit werden we plotseling getrakteerd op een waanzinnig uitzicht: het diepblauwe water van het Bilećameer bracht ineens kleur in de grijze rotswereld. Het stuwmeer slingert als een gigantisch blauw lint door het ravijn. Hoe dichter we bij Trebinje kwamen, hoe zachter en warmer alles werd. De ruige bergpassen maakten plaats voor glooiende heuvels. We zien de eerste wijngaarden, olijfbomen en statige cipressen en we rijden de zonovergoten vallei van de Trebišnjica-rivier in. Tribinje zelf slaan we over, al moeten ze daar wel een hele goede ijssalon hebben met grote coupes voor € 2,50. Maar we moeten selectief zijn want we hebben nog een lange rit voor de boeg en we moeten natuurlijk ook wat overhouden voor een andere keer, al moet dat zeker lukken.

We gaan we een bezoekje brengen aan de kerk boven op de heuvel bij Tribinje. Je kunt helemaal tot boven met de auto rijden en er is voldoende parkeergelegenheid. Dit is de Hercegovačka Gračanica (het Hercegovina-Gračanica-klooster), een Servisch-orthodoxe kloosterkerk. Je kijkt uit over de stad en de rivier de Trebišnjica. Het gebouw is een getrouwe kopie van het historische 14e-eeuwse Gračanica-klooster in Kosovo. Naast de kerk vind je een klokkentoren, een iconengalerij, een amfitheater, een galerij en een restaurant. Wij hebben alleen het klooster bezocht, dit was echt zo mooi om te zien. Het was rijkelijk versierd met afbeeldingen in mooie felle kleuren. En buiten waren er nog twee dames bezig om op het plein om de kerk heen rode strepen te zetten op de grond met een kwastje, echt monniken werk want het is een groot plein maar ze waren al mooi opgeschoten.

De historie: De bouw komt voort uit de laatste wens van de bekende Servische dichter en diplomaat Jovan Dučić (afkomstig uit Trebinje). Hij wilde op deze heuvel begraven worden. Dučić stierf in 1943 in de Verenigde Staten. Pas decennia later, in 1999 (precies op Hemelvaartsdag, dezelfde sterfdag van Dučić), is men begonnen met de bouw om zijn wens te voltooien. In het jaar 2000, precies een jaar na de start van de bouw, zijn de stoffelijke resten van Jovan Dučić vanuit Amerika overgebracht en herbegraven in de crypte van de nieuwe kerk. 

Daarna zijn we weer in de auto gestapt om een stop te gaan maken in Stolac, we willen daar het fort bezoeken en je kunt daar langs de rivier lopen waar allemaal kleine watervalletjes moeten zijn. Het is een rit van ca. 80 kilometer waar je dan weer ca. 1,5 uur over doet. Maar dat is helemaal geen straf hier hoor. 

We rijden via de hoofdweg de M6, dit is een officiële nationale hoofdweg (magistralni put). De weg is volledig geasfalteerd en over het algemeen in goede tot zeer goede staat. Er zijn de afgelopen jaren flinke delen vernieuwd, waardoor het asfalt meestal strak en comfortabel rijdt. De route begint met een flinke klim vanuit de vallei van Trebinje, waarna je over een golvende hoogvlakte rijdt. De weg is breder en overzichtelijker dan de regionale bergwegen die we de laatste dagen gereden hebben. Het is een relatief rustige weg, maar we delen hem soms met vrachtwagens of lokale boeren. Het is ondertussen al weer goed heet, van de 16 graden bij vertrek is weinig meer over, je voelt de zon gewoon in de auto op je armen en benen branden maar dat wil ook wel lukken met 35 graden. Je rijdt hier door het hart van de karst, het typische kalksteenlandschap van Herzegovina met kale, witte bergketens en vruchtbare valleien. Weer zo anders maar ook weer heel mooi. Wij dachten op een gegeven moment dat de bergen heuvels waren geworden maar ongemerkt reden we de hele tijd best wel hoog maar met alle moois onderweg heb je zoveel te zien dat je dingen erom heen vergeet.

Kort na het verlaten van Trebinje kijk je vanaf de hoogte prachtig uit over Popovo Polje. Dit is een van de grootste en meest vruchtbare karstvalleien ter wereld. In de lente staat de vallei soms deels onder water, terwijl het in de zomer een lappendeken is van groene landbouwvelden, en dat is wat wij nu zien. Halverwege de route passeer je het rustige stadje Ljubinje. De regio hier staat bekend om de teelt van tabak, aromatische mediterrane kruiden (zoals salie en immortelle) en uitstekende lokale honing. Je ziet langs de weg regelmatig kleine kraampjes waar je deze producten vers kunt kopen. Al zijn er ook al veel kraampjes leeg, misschien is voor hun het seizoen toch al wel weer afgelopen. Tussen Ljubinje en Stolac rijden we door een bijna buitenaards landschap met kalksteenrotsen en lage, droge struiken. Het contrast wanneer je daarna weer afdaalt naar Stolac is heel groot. Het blijft ons verbazen dat je in één rit zoveel verschillende landschappen ziet. Bosnië is zo rijk met zijn natuur.

Vlak voor het binnenrijden van Stolac hebben we even in een kleine file gestaan, onze eerste in Bosnië.  Er was één ongeluk gebeurt maar al snel konden we ook doorrijden. Ik had via Chat een parkeerplaats doorgekregen maar daar stond alles vol dus zijn we zelf maar opzoek gegaan naar een plekje. In een doodlopende straatje vlak bij het centrum, wat eigenlijk niet veel voorstelde konden we de auto kwijt. We willen boven naar het fort lopen. We zijn eerst richting de watervallen gelopen en al snel kwamen we daar bij de eerste aan. De waterval viel eigenlijk wel tegen want er was weinig water. We zagen het fort boven ons liggen. Maar van een klein eindje lopen ben je al weer helemaal nat van zweet dus ik zag het niet zo zitten om nu helemaal naar boven te lopen. 35 graden en dan heb ik het nog niet over de temperaturen als je in de zon loopt, het is echt te heet. Voor Herman hoefde het ook niet dus we hebben de drone omhoog gedaan, hopelijk komen er straks mooie beelden voorbij. Je kon langs de rivier lopen voor nog meer kleine watervallen en uiteindelijk een grotere maar we vragen ons af hoe groot die nu is ook mede door wat we net hebben gezien. Niemand wordt vrolijk van deze hitte dus we hebben een terras opgezocht en hebben even wat gedronken en zijn weer in de auto gestapt. Alweer iets om voor terug te komen.

We gaan naar onze volgende stop, we rijden via Mostar naar Jablanica, dit is ca 80 km en een reistijd van 1,5 uur als alles mee zit. We slaan Mostar over om te bezoeken, daar zijn we al 3x geweest en de laatste keer was vorig jaar. En door alle tourisme wordt het toch minder aantrekkelijk. Dus we rijden vanaf Stolac verder op de E73 over een weg met glooiende bochten en afgewisselde karstlandschappen. Vanaf Mostar rijd je de M17 op en rijd je door de adembenemende mooie Nertetva-vallei. Deze weg hebben we nu een aantal keren gereden maar hij blijft mooi. De weg van Mostar naar Jablanica is ongeveer 47 kilometer en gaat slingerend door de diepe en steile kloof van de Neretva-rivier. De weg volgt de loop van de felblauwe tot smaragdgroene Neretva. Je rijdt tussen hoge, ruige rotswanden en bergen. Het is een tweebaansweg met veel bochten, tunnels die door de rotsen zijn gehakt en geregeld prachtige uitzichten over het water. Dit is ook echt weer zo'n weg waar je na elke bocht of als je een tunnel uitkomt versteld staat van de mooie omgeving. 

In Jablanica stoppen we bij het oorlogs museum en parkeren onze auto daar om naar de beroemde historische spoorbrug over de Neretva  te lopen. In de tweede Wereldoorlog (1943) hebben de Partizanen onder leiding van Tito zelf de brug opgeblazen om een Duitse opmars te stoppen. De brug werd opnieuw nagebouwd en opgeblazen voor de bekende Joegoslavische oorlogsfilm Battle of the Neretva (Bitka na Neretvi). Sindsdien liggen de stalen resten als gedenkteken in het water. Deze film is te zien op you tube, wij hebben hem ook gekeken om een beetje te weten hoe het nu zat. Ik had zelf geen idee en er ook nooit overnagedacht, dat het ook in Joegoslavië goed raak was in die tijd en er verschillende vernietigings kampen waren. Voor de brug staat een oude roestige trein. De trein die boven aan de oever bij de ingestorte brug staat, is een originele legendarische stoomlocomotief die symbool staat voor de partizanenstrijd. Het is een van de meest gefotografeerde elementen van het Museum van de Slag om de Gewonden bij de Neretva. 
De trein is een stoomlocomotief uit de JŽ 73-serie (volledig nummer: 73-019). Dit was een specifiek type locomotief gebouwd voor het smalspoornetwerk (760 mm) dat destijds door de Oostenrijks-Hongaarse spoorwegen in Bosnië was aangelegd. Dit netwerk verbond de bergen en steden met elkaar voordat het na de Tweede Wereldoorlog werd vervangen door normaalspoor. 
Tijdens de historische Slag bij de Neretva in 1943 speelden treinen een cruciale rol bij het transport van Duitse troepen en bevoorrading, maar de partizanen kaapten ze ook om gewonden te evacueren. De locomotief die er nu staat, is geplaatst op een bewaard gebleven stukje van het oude smalspoortracé dat destijds rechtstreeks naar de rand van de afgrond liep. Het lijkt alsof de trein elk moment over de verwoeste spoorbrug had kunnen rijden. 

Ook daar even de drone opgelaten en de boel bekeken. We besluiten het oorlogsmonument over te slaan want deze is niet erg groot. Dus we besluiten om verder te rijden. We wilden ook nog naar de grote dam in Jablanica maar we weten nu dat je er toch niet mag filmen of foto's maken. Ik heb het even opgezocht waarom dat zo was, het heeft vast iets met veiligheid te maken en dat klopt idd. De reden waarom je niet mag filmen of foto's bij een stuwdam of waterkrachtcentrale is  omdat deze locaties wettelijk zijn geclassificeerd als kritieke infrastructuur en strategische veiligheidsobjecten. Dammen regelen de watervoorziening en wekken elektriciteit op voor grote delen van het land. Gedetailleerd beeldmateriaal (zoals foto's of video's van beveiligingspoorten, constructiefouten, cameraposities of generatorruimtes) zou door kwaadwillenden of terroristen gebruikt kunnen worden om een gerichte aanslag te plegen. Als een dam door sabotage doorbreekt, heeft dit rampzalige gevolgen voor de dorpen, steden, veestapel en landbouw stroomafwaarts. De autoriteiten beschermen de blauwdrukken en het visuele overzicht van de dammen daarom streng. In veel landen in de Balkan (waaronder Bosnië en Herzegovina) stamt deze strikte regelgeving nog uit het Joegoslavische tijdperk en de Bosnische Burgeroorlog. Destijds was het fotograferen van alles wat met energie, defensie of transport te maken had streng gereguleerd om spionage te voorkomen. Veel van deze vitale objecten worden beveiligd door (gewapende) bewakers, politie of militairen. Het fotograferen van beveiligingspersoneel en hun posten is eveneens strafbaar. Als je toch probeert te filmen of te fotograferen, riskeer je dat je apparatuur of geheugenkaartjes in beslag worden genomen, en kun je een hoge boete of zelfs een arrestatie verwachten. Daarom moet je altijd goed op de blauwe of witte borden met een doorgestreepte camera in de buurt van infrastructuur letten. Ben ik er in Montenegro toch wel goed afgekomen met mijn toeter haha.

We verlaten Jablanica en slaan al snel afnaar de R419. Vorig jaar zijn wij ook heel even bij het Rama meer geweest en zijn toen via de M16.2 gegaan dus nu maar even een nieuwe route. Het landschap op de R419 is ruig, verlaten en indrukwekkend bergachtig. Je vertrekt vanuit het diep ingeklemde Jablanica aan de Neretva-rivier. En al snel klim je flink via steile haarspeldbochten omhoog weg uit het dal. En ook hier weer dat wow gevoel. Ik denk dat het allemaal lange films worden van al dat moois dat we tot nu toe hebben gezien want ook blijf je weer filmen. De weg slingert door een steeds ruigere omgeving met torenhoge, kale kalkstenen bergwanden van de massieven zoals de Čvrsnica. In het begin rijd je nog door groene valleien en langs kleine dorpjes zoals Doljani, waarna het landschap geleidelijk leger wordt. Zodra je hoger komt en de afslag naar het Blidinje Nature Park nadert, verandert de wereld in een open hoogvlakte. We hadden hier eigenlijk rechts gemoeten naar Ramsko Jezero maar op een of andere manier hebben we helemaal geen afslag gezien en zijn we dus links gegaan richting Blidinje lake. Ok dit kan ook maar is qua kilometers iets verder. Maar het panoramisch uitzicht blijft mooi, je  ziet weidse vlaktes omringd door hoge bergtoppen (zoals de Vran en Čvrsnica), wat soms doet denken of je in éénof andere cowboyfilm bent terecht gekomen. Het Blidinje-meer zelf ligt als een rustige, ondiepe waterparel in deze gletsjervallei. Het ziet er in eerste instantie verder niet spectaculair uit maar misschien komt dat ook wel omdat we weten wat ons straks te wachten staat, want Ramsko Jezero is zo mooi en vredig. We rijden dus langs het Blidinje-meer en gaan dan aan het einde rechts af de M15 op en dan verder op de R418 richting Scit. Dit stukje hebben we vorig jaar ook al gereden is is ook zeer indrukwekkend door de vele sinkholes aan beide kanten van de straat. Het is weer zo'n mooi plaatje, maar we rijden door want het is weer een lange autoriteiten geweest. Om 8.15 uur vertrokken en om 17.00 uur waren we bij ons appartement. Apartmani Markešić Ramsko jezero. 

We rijden langs de supermarkt waar Dolf vorig jaar om 100 blikken bier vroeg omdat de prijzen bijna de helft waren dan in Kroatië en rijden door naar ons appartement. Dit appartement ligt écht direct aan het water van het Ramameer, in het rustige dorpje Ripci vlak bij het grotere plaatsje Prozor en net voordat Scit.  Het voelt alsof je hier aan het einde van de wereld bent, midden in de natuur van Bosnië en Herzegovina. We parkeren de auto en worden hartelijk ontvangen door moeder en dochter. De dochter laat ons het appartement zien. Het zijn er twee en we zien dat de andere ook bezet is. We hebben een eigen kamer met eigen badkamer en een zitje en een prachtig uitzicht op het meer aan één kant. De keuken delen we. Ze hebben dat heel handig gedaan alle kastjes zijn genummerd in 1 en 2 en ieder heeft zijn eigen kastjes en eigen koelkast. En de rest deel je. Dit is helemaal prima voor ons want koken doen we toch niet.  Ze vertelde ook van alles over het appartement en als we iets willen weten om te gaan doen ofzo moeten we het laten weten, ik vertel haar onze plannen en ze zecht o je hebt alles al uitgezocht Haha. Ze laat buiten ook de 2 verschillende zitjes zien waar we mogen zitten. Moeders vertelde ook nog dat als we naar beneden lopen over hun kleine camping dat er een plateau is en we vanaf daar het water in kunnen, de temperatuur was lekker warm. Hmmm dat vindt zij. Ik hoef nooit zo nodig in een meer te zwemmen en Herman gaat al helemaal niet. Eigenlijk heel gek in de zee vindt ik de vissen niet erg maar in een meer wel. Ook is er een buitendouche. We hebben eigenlijk honger en besluiten eerst naar een restaurant te lopen. Het was een nieuw restaurant, natuurlijk ook aan het meer en is ca. 400 meter lopen. Restaurant Perla jezera.  Het is nog wel erg warm maar de wandeling is vlak dus prima te doen. Buiten op het terras was alleen voor drankjes, als je wilde eten moest dat binnen. Dat was eigenlijk geen straf met dit weer om lekker bij de airco te zitten. Het restaurant ziet er sfeervol uit en de bediening was bijna goed. Ik bestel een cola en Herman knikt ja en doet zijn handen uit elkaar zo van, doe maar een grote, de ober zegt lachend een grote water en Herman jaja haha. Alleen wij dachten dat het een grapje was de ober hiet dus wat krijgen we een grote fles water en een cola haha. Later heeft hij zijn biertje hog wel gekregen. Het eten was echt super lekker. Na het eten zijn we nog een stukje verder gelopen naar het het klooster van Rama-Šćit. Dit is een serene plek gigantisch mooi gelegen zo midden op het schiereiland. Via een lang pad loop je naar het klooster, erom heen beelden en een strak aangelegde tuin. De deuren stonden open en wij dachten dat er een koor of zo aan het reperteren was maar het bleek muziek te zijn. Het klonk echt heel mooi. Door de plek en de rust en deze muziek komt er gewoon een soort kalmte over je heen, heel apart maar heerlijk. Daarna zijn we teruggelopen naar ons appartement. Boven zaten onze buren dus wij zijn een verdieping lager gaan zitten op de schommelbank met z'n tweetjes en dan een drankje erbij. En dan dat gevoel van geen drukte, geen stress, alleen jij en een waanzinnig uitzicht over het water en de groene heuvels. Herman zag zich zelf hier wel zitten na zijn pensioen.