Roadtrip Bosnië 2026 # Dag 13

Dag 13 # woensdag 3 september. Vandaag gaan we een rondje Rama doen en bezoeken we het uitzichtpunt Zahum,

We hebben heerlijk geslapen en als we de gordijnen open doen hebben we zicht op het het mooie rama meer. Wat een plek is dit ook weer, het blijft mooi. We besluiten eerst naar Zahum te rijden want daar schijnt een mooi uitzichtpunt te zitten om het mooie Ramska Jerezo in z'n geheel te zien. De weg moet weer één baan zijn dus we willen er vroeg zijn zodat we zo min mogelijk verkeer tegen komen.

Als we naar naar boven rijden is de straat inderdaad smal maar wel goed te rijden, zolang je geen tegenliggers hebt. Maar het is nog vroeg en er is nog bijna geen verkeer. Je rijd hier naar boven en rijd tussen boerderijtjes door en groene vlaktes en ook hier, zoals door heel Bosnië zien we weer veel leegstand en sommigen huizen overwoekerd met onkruid, en zelfs al gedeeltelijk of helemaal ingestort. Zo jammer, sommigen huizen staan op zulke mooie plekjes en dan kun je niet meer in je eigen huis wonen omdat je 'anders' denkt. Eigenlijk zo raar en vooral zo onnodig. We rijden verder door naar boven we zitten hier best al weer hoog. Er staat zelfs een bordje voor het uitzichtpunt. We hebben ons natuurlijk weer verdiept in deze plek en het advies is rijd niet door naar boven, de straat is erg slecht. We moeten naar rechts met een scherpe bocht en zien nog een asfalt weg, maarja hoelang nog en kun je daar dan nog draaien en/of parkeren ? We besluiten de auto onderaan bij de straat te laten staan, hier staat de auto ook veilig van de straat af geparkeerd. Dan kunnen we weer aan onze work out beginnen. Het eerste stuk gaat al flink omhoog, we houden ons vast aan het feit dat we deze route ook weer naar beneden moeten lopen. Naar beneden lopen is meestal het leukste van de wandeling, maar dat klopt hier ook niet altijd maar over dit stuk straat wel. We gaan de bocht om boven en het asfalt is weer verdwenen en de straat is weer een kiezelpad geworden met dikke keien en diepe sporen. We zijn blij dat we de auto beneden hebben laten staan. En onze been spieren zijn ook weer wat getraind. We kunnen rechtdoor maar ook verder omhoog. En een uitzichtpunt zit hoog dus we moeten vast verder omhoog. Het pad gaat best weer steil verder naar boven. Op een gegeven moment heb je nog weer een pad aan de rechterkant maar het ziet er naar uit dat deze naar een boerderij gaat. Bovenop voor ons staat een een stuk berg met best wel een vlakke bovenkant, daar zal het vast zijn, dus als we uitgepufd zijn gaan we weer verder. Herman loopt door naar boven en ik moet natuurlijk foto's maken en filmen. Het liefst loop of rijd ik elk pad in dat ik tegen kom, want ik ben best wel nieuwsgierig wat voor moois er dan te zien is. Dit kan natuurlijk niet, maar toch en daarvoor heb ik Herman haha. Op een gegeven moment zijn we vlak bij de hoge rots en daar kun je ook weer rechts af, er liggen wel dikke keien voor maar je kunt er prima tussendoor lopen. Dit zal vast zijn voor auto's die toch proberen door te rijden tot het einde. Als we iets verder lopen loopt er nog een pad links omhoog of je kunt nog doorlopen. Herman heeft al besloten om naar boven te lopen ik heb de hoop dat het rechtuit is, want ondertussen heeft mijn hart wel weer een hartslag die meer dan voldoende is. Toch maar eens meer aan mijn conditie gaan werken. Herman staat boven om zich heen te kijken en komt dan tot de conclusie dat daar niks is en het pad gewoon doorloopt en aan de andere kant weer naar beneden loopt, haha toch goed voor de extra stappen. Terwijl Herman weer bij mij komt loopt hij door en ik sta weer foto's te maken en te filmen. Ik ben ook wel nieuwsgierig wat er achter de half open staande deuren zit van de verlaten schuren en gebouwen. Dus ik moet daar echt even naar binnen om een kijkje te nemen. Ik kan het al wel raden want de stank is niet te harden en er ligt vol op poep om mij heen. Ik heb toch maar even om het hoekje gekeken, ook wel bang dat er opeens één of ander woest beest staat. Maar het wordt inderdaad gebruikt voor een droge plek door de beesten, want het is een stikend hok met modder en veel poep op de grond. Ik loop weer door en Herman staat al bij het uitzicht punt. Een groot kruis met een monumenten steen en helemaal afgezet zodat je niet echt het uitzicht hebt dat we graag hadden willen hebben. We zien iets naar beneden rechts van ons wel de schommel staan, en dat staat volgens mij officieel bekend als zahum uitkijkpunt, dus besluiten we die kant op te lopen. Eenmaal terug op het pad, loopt het pad ook nog door naar boven, Herman besluit om naar beneden te lopen richting de schommel, ik besluit om toch te gaan kijken boven. In Sutjeska hadden we ook nog verder moeten rijden en dat hebben we toen niet gedaan, als we het wel hadden gedaan hadden we de beer waarschijnlijk niet gezien maar dat uitkijkpunt was ook mooi geweest, wie weet voor een volgende keer. Dus ik wandel verder naar boven en boven aangekomen staat er een houten hutje en daarvoor een geit die mij wel erg kwaad aankijkt, hij heeft ook nog eens flinke horens. Ehhh wat te doen nu, want het uitzicht wat ik zie is wel heeeeel mooi. Maar ik ben hier alleen en als die gekke geit mij nu wil aanvallen wat dan ? Herman is naar beneden gelopen dus best wel een eind weg. Ik besluit om de geit maar vriendelijk te vragen of hij even een eindje verder wil lopen, ik sta gewoon tegen een geit te praten. Maar na een poosje besluit hij toch weg te lopen, hoe mooi is dat een Bosnische geit die Nederlands verstaat. Ik loop verder naar de kant heen om van het mooie uitzicht te genieten. Eigenlijk moet je hier gewoon een stoeltje neerzetten en gaan genieten van de stilte en het adembenemende uitzicht. Maar na een poosje toch maar besloten om richting Herman en de schommel te lopen. Vanaf het pad zie je nog niks, ik kan rechtuit of links afslaan naar een leegstaande boerderij met schuur. Dat laatste lijkt mij meer op de route te liggen. Op een gegeven moment loopt het daar dood, dan moet ik toch nog een pad verder. Ik zie ook dat er wel een brede doorgang naar beneden loopt met hoog gras en onkruid en distels, ik moet wel die kant op maar het lijkt me toch niet handig hier door te lopen, Herman zie ik nog steeds niet. Nog verder naar beneden dan maar. Op een gegeven moment zie ik links een pad omhoog gaan vol met distels die naar de boerderij gaat, ik had hier toch langs gekund en een heel stuk lopen kunnen besparen maar eigenlijk was het geen optie. Ik zie dat het pad waarop ik loop nog best een eind verder loopt, daar loopt ook een herder met zijn schapen. Nog één bochtje om en daar zie ik opeens Herman staan, ook hier een prachtig uitzicht, vooral met die grote schommel die er staat. Ik heb gelezen dat de schommel nog wel eens verplaatst. Ook hier genieten we nog even van het mooie uitzicht. Nog wat foto's en filmen en dan besluiten we terug te lopen naar de auto. Herman vertelde dat hij ook al een geit voor zich had staan en eerst ook via het pad met de distels had willen lopen. Onderweg komen we nog een verdwaald schaap tegen en dan verder berg afvaart naar de auto.

Op de terug weg zijn we nog even gestopt bij een huisje met een bronzen beeld. Dit is de Divin dom (Huis van Diva Grabovčeva), een herdenkingsplek met een bronzen standbeeld van een spelend meisje. Het is een traditionele replica van een oude huisstijl uit de regio Rama, gebouwd in het bergdorpje Zahum. De historie draait om de tragische, 17e-eeuwse legende van Diva Grabovčeva, een lokaal katholiek meisje dat symbool staat voor trouw, geloof en zuiverheid. Volgens de overlevering was Diva een uitzonderlijk mooi meisje uit de regio Rama. Ten tijde van de Ottomaanse overheersing werd een lokale islamitische edelman (Tahir-beg Kopčić) smoorverliefd op haar.Hij vroeg haar ten huwelijk, maar Diva weigerde omdat ze haar geloof trouw wilde blijven en niet gedwongen wilde trouwen. Om aan zijn opdringerigheid te ontsnappen, vluchtte ze naar de bergen (richting de Vran-berg).  De edelman spoorde haar op en in een vlaag van woede en afwijzing vermoordde hij haar rond het jaar 1680. Het huisje op Zahum (Divin dom) markeert haar geboortegrond. Aan het begin van de 20e eeuw deed de bekende archeoloog Ćiro Truhelka onderzoek naar haar graf in de nabijgelegen bergen. Hij vond inderdaad het skelet van een jonge, mooie vrouw, wat de eeuwenoude volkslegende historisch bevestigde. Het bronzen beeld bij het huisje toont haar als een onbezorgd, jong meisje vóór het drama. Haar graf (iets verderop in Kedžara) is vandaag de dag nog steeds een belangrijk pelgrimsoord. Het is een heelkleine plekjes maar het verhaal erom heen is wel interessant.

Daarna zijn we weer verder gereden naar beneden om even bij een supermarkt te stoppen voor wat drinken en brood. Daarna door naar ons appartement waar we lekker buiten hebben zitten ontbijten.

Daarna besluiten we een rondje Rama lake te doen, je komt dan langs de dam en gaat daarna een stuk het binnenland in en dan kom je weer op de grote straat. Het is een mooie route onderlangs met af en toe hele mooie uitzichten. Maar ook weer veel bomen die het zicht belemmeren helaas, de straat is af en toe een fietspad maar breed genoeg voor één auto, vooral het eerste stuk. Gelukkig kwamen we bijna geen verkeer tegen. We zijn nog wel een paar gestopt om te genieten van het mooie uitzicht en hebben Rama volgens mij wel van alle kanten gezien. Bij de dam zijn we maar gewoon doorgereden al heb ik daar nog wel even stiekem gefilmd, maar er was niet veel te zien, alle zicht wordt je ontnomen. Als we de grote straat weer oprijden besluiten we nog even de andere kant op te gaan, de kant waar we gisteren weg kwamen om de sinkholes nog even met de drone te filmen. Wat is dit ook een schitterend natuurverschijnsel. Daarna zijn we door gereden naar het appartement waar ik in ieder geval heerlijk even heb liggen slapen. Vooral achteraf was dat een goed plan. Daarna zijn we weer naar het restaurant gelopen waar we gisteravond ook hebben gegeten, het smaakte weer voortreffelijk en op de terugweg hebben we de drone nog even opgelaten in het donker.

Bij terugkomt, het was ca. 20.15 zijn we nog even lekker op het terras gaan zitten, onze buurvrouw uit het appartement naast ons zat er ook, later is haar man (of vriend) ook aangeschoven, ze kwamen beide uit Bosnië. Bier, wijn , rakia en cruscovac op tafel en we hebben hele interessante verhalen gehad over Bosnië en Nederland, waar hun ook familie hebben wonen. Beiden hebben moeten vluchten toen ze klein waren in de oorlog, ze woonden toen in het zelfde dorp, zij naar Zwitserland en hij naar Duitsland. En na de oorlog hebben ze elkaar weer ontmoet en zijn nog samen. Ze waren nog niet zoveel in Bosnië op vakantie geweest maar hadden al veel van de wereld gezien, maar nu was het tijd om Bosnië te ontdekken. We hebben het over de oorlogstijd gehad maar ook over het nu. Over dat iedereen een huis kan/mag bouwen als de grond maar meer dan 500 km2 is. Dat er bv voor iedereen die werken wil werk is, dat ze voor veel dingen niet hoeven te betalen en het daarom niet erg is dat de lonen laag liggen. En ze waren er vooral voor dat iedereen elkaar moest accepteren zoals iemand is en dat geloof niks uitmaakt. Ze waren zelf Moslim maar deden daar verder niet veel mee omdat het geloof niet zo veel toevoegde en dat zowel de bijbel als de Koran eigenlijk een sprookje was.  Ik dacht dat iedereen hier juist heel gelovig was maar niet dus. Ze hadden het ook nog over de verdeeldheid in Bosnie, dat het uit 2 gedeeltes bestaat en dat buren opeens niet meer met elkaar om konden of mochten gaan vanaf de oorlog in 1992. Erg leuke mensen met mooie verhalen. Het was nog lang gezellig.