Roadtrip Bosnië 2026 # Dag 14

Donderdag 3 September 2026, vandaag gaan we het mooie rama meer verlaten en gaan we naar Kulen Vakuf in Una national Park.

Oef, dit was een kort nachtje. Het was gisteren super gezellig en interresant, op een gegeven moment begon ik te gapen, toch maar eens kijken hoe laat het is. Ohh 01.45 uur. Iedereen schrok ervan dat het al zo laat was. En wij willen morgen (vandaag dus) optijd weg.

We waren rond 6.00 uur weer fris en fruitig. Even de laatste dingen inpakken, nog wat ruimte maken op mijn geheugen kaart om te kunnen blijven filmen en de auto in pakken. Veel van die dingen hadden we gisteravond willen doen maar och, het was gezellig. Tegen 7.15 uur hebben we afscheid genomen van onze gastvrouw, hebben betaald en kregen nog een magneetje mee van het Rama lake, super lief, ze wensten ons nog veel plezier en een goede reis en daar gingen we weer.

Eerst maar weer eens onze route in stellen via Google. We gaan via Prozor-Rama via de M16.2 naar boven.

We gaan eerst in Prozor Rama stoppen bij de bakker want we moeten toch iets hebben om te ontbijten. We komen al snel een bakker tegen en ze hebben er ook Burec. Misschien ook prima als ontbijt. Je kunt er niet voor de deur parkeren dus we rijden iets verder en ik loop even terug naar de bakker. Ik sta daar voor de deur en het is een lege winkel met wat tafels en stoeltjes maar geen brood, we zullen straks vast nog meer bakkers tegen komen en anders moeten we ergens bij een supermarkt stoppen. Een aantal kilometers verder zien we weer een bakker en daar ben ik naar binnen gegaan, vier worstenbroodjes en 2 beliner bollen is het geworden. Daarna zijn we weer doorgereden, we komen straks nog wat leuke plekjes tegen op onze route dus daar maken we dan wel even een stop om te ontbijten.!

Alleen hebben we niet goed gecheckt hoe Google onze route gemaakt had. Op een gegeven moment zegt Herman hier hebben we eerder gereden, nee joh dat kan niet, of ohh ja klopt dat is een heel klein stukje en dan gaan we er weer af en zien we weer nieuwe dingen. We zijn nu bij Bugonje en daar hebben we gereden vanuit Jajce en zijn daar toen afgeslagen naar Novi Travnik. Op een gegeven moment zagen we nog steeds bekende dingen en even later zien we hoeveel kilometer het nog is naar Jajce. Ehh dit is niet de bedoeling. Of we kunnen terug rijden of toch via Jajce gaan. Herman heeft vanochtend de glazen koffiepot laten vallen en daarom besluiten we toch via Jajce te gaan. Daar zit een grote Bingo en die heeft vast een nieuwe cafetiere. We hebben ondertussen weer door een mooie natuur gereden maar goed, waar is dat hier niet. Tot nu toe was alleen het stuk tussen Travnik en Sarajevo minder mooi en dat kwam vooral door alle industrie. Aangekomen bij de Bingo in Jajce ook meteen maar even plassen, ze waren beneden aan het schoonmaken dus moesten we naar boven, we weten dat daar een groot restaurant zit. Maar tot onze verassing zit er ook nog een grote winkel met kleding, grasmaaiers, scooters, electronica, witgoed, meubels, speelgoed, noem het maar op. Hier dan maar even kijken want wie weet. We zien al wel de koperen Bosnische kannetje voor koffie en even later ook electrice kannetjes van staal, dat is een goed plan, kan het ook niet kapot vallen en voor € 12,50 zijn we er niet aan verkocht. Cafetieres hebben ze hier niet. We besluiten ook nog even beneden bij de supermarkt te kijken, misschien hebben ze ze daar wel en we moeten toch nog wat te drinken halen. Maar hier hebben ze ze ook niet. Maar goed we hebben iets en gaan het straks wel uitzoeken hoe het werkt. We lopen weer naar de auto die we hebben geparkeerd aan de achterkant van de winkel. Nadat het zo'n grote winkel is hebben ze weinig parkeerplek.

We kunnen nu twee dingen doen, iets terugrijden en de grote straat pakken of we rijden hier gewoon door en rijden we onderlangs nog een keertje langs de zwemplek, de bridge of love, de watermolentjes en het Pliva lake. Dat laatste gaan we doen want dit is wel een erg mooie plek, ik kan nog niet kiezen met wat we allemaal hebben gezien maar het staat zekers in de top 3. We genieten nog even van alle mooie uitzichten en rijden daarna de hoofdstraat weer op aan het einde bij Pliva Lake. Daarna rijden we verder via de E761 die later over gaat in de R415 richting Sipovo, ook hier hebben we al van gereden toen we naar Janski Vodopad gingen maar ook hier is het geen straf om er weer te rijden. Vanaf Sipovo is er weer een nieuwe omgeving voor ons en Bosnië blijft ons verbazen. We rijden nu eigenlijk weer een stuk naar beneden vanaf Donji Bari richting Mali Kablići. Maar voordat we daar zijn zullen we een afslag nemen naar Drvar over de R408. Onderweg ten hoogte van Mlinište zien we opeens één treinstel staan, helemaal verroest met een klein stukje spoorbaan. We zijn wel even benieuwd en stappen hier even uit. We moeten een klein stukje terug lopen. De trein die er staat blijkt een Ćiro te zijn en was een legendarische smalspoorstoomtrein (met een spoorbreedte van 76 cm) die tijdens de Oostenrijks-Hongaarse periode en de latere Joegoslavische tijd door bergachtige delen van Bosnië en Herzegovina en de regio reed. "Ćiro" is de populaire bijnaam voor de stoomlocomotieven die op kolen reden en decennialang passagiers, post, voedsel en goederen vervoerden. De lijn Šipovo – Mlinište bleek zo'n historische smalspoortraject te zijn in de regionen van westelijk/centraal Bosnië. Deze spoorlijnen vormden vroeger de belangrijkste economische en sociale levensader voor geïsoleerde bergdorpen. Door de komst van moderne treinen en spoorwegen met een normaal spoorbreedte werden deze smalspoorlijnen in de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw gesloten, de lijn naar Mlinište werd gesloten op 1 januari 1967. Een stukje verder kwamen we nog 1verroeste wagon tegen. De omgeving is de laatste kilometers weer steeds veranderd het ene moment rijd je in de bossen dan ziet het er weer uit als of je op de prairie rijd en even later rijd je weer in de bossen. We blijven ons verbazen.

We rijden door richting Livno en slaan onderweg rechts af de R408 op richting Drvar dit lag eigenlijk niet op de route maar het is richting Kulen Vakuf en dan kunnen we meteen een bezoekje brengen aan de grot van Tito. We slaan af en we hebben een paar meter asfalt en dan gaat het over in een goede grind weg, dus geen hobbels en bobbels en als die er zijn valt het heel erg mee. Het is echter wel 52 kilometer. Gaan we dit doen of maken we toch een omweg via Livno, het is toch al de dag van de omwegen. En qua tijd zal het niets schelen. Maar Herman vind het goed begaanbaar en de omgeving is echt weer zo'n wow moment. Wat een immens gebied. Weer zijn we verrast. In het begin zijn we één auto en één motor tegengekomen en toen heel lang helemaal niets. We hebben ook geen internet verbinding, als we hier toch eens pech krijgen .... we hebben nog wel koekjes en genoeg drinken en dan zal er toch vanzelf wel een keertje iemand langs komen, er zullen vast meer gekken zijn die hier langs rijden. Soms zie je heel in de verte een boerderij maar het is niet goed te zien of dit nog bewoonbaar is. Soms kom je een paar huizen wel redelijk, vlak bij elkaar maar 95 % is wel leeg en verlaten. We komen ook wat koeien tegen onderweg, zelfs die kijken van wat doen jullie dan hier. We genieten weer volop. Ca. 15 kilometer voor Drvar veranderd het landschap weer iets, we zien wat meer huizen  die bewoond zijn en het landschap wordt groener, meer bomen en je ziet weilanden. We komen ook 2 motorrijders tegen. We zijn blij dat we deze route hebben gereden ook al was het veel grind. Heel af en toe hebben we een stukje asfalt gehad maar het is vaak niet meer dan 20 meter haha. De auto ziet er weer niet uit, maar goed.

We komen aan in Drvar, het laatste stukje hebben we ook asfalt gehad en rijden door naar de grot van Tito. Hij heeft hier in de 2e wereld oorlog geschuild. Er is beneden een museum en daar hebben we een rondleiding gekregen en uitleg hoe het allemaal was gegaan. Zeer interresant.

Het geheime hoofdkwartier                                                                Vanaf januari 1944 leidde maarschalk Tito het Joegoslavische verzet vanuit een houten barak, gebouwd in de opening van een natuurlijke grot buiten het strategisch gelegen stadje Drvar. Vanuit deze schuilplaats coördineerde hij het verzet tegen de bezetter en onderhield hij contacten met de geallieerden.

Operatie Rösselsprung (25 mei 1944)                                                Drvar was in die tijd bevrijd gebied, wat een doorn in het oog was van nazi-Duitsland. Om het verzet definitief te breken, lanceerden de Duitsers op 25 mei 1944 – nota bene Tito's verjaardag – Operatie Rösselsprung. Dit was een verrassingsaanval met parachutisten (Fallschirmjäger) met als specifiek doel Tito levend of dood gevangen te nemen.

De legendarische ontsnapping                                                          Terwijl Duitse troepen Drvar binnenvielen en hevige gevechten leverden met de partizanen, zat Tito met zijn staf vast in de grot. De Duitsers dachten eerst dat Titi in het centrum van Drvar in een kerk zat.  Onder zware druk wisten de partizanen de Duitsers lang genoeg af te weren. Tito en zijn naaste getrouwen ontsnapten via een touw en een geheime bergroute aan de achterkant van de grot. Hij werd later door een geallieerd vliegtuig geëvacueerd naar het Italiaanse Bari en week vervolgens uit naar het eiland Vis. In die grote zijn wij vorig jaar geweest.

Symbolische waarde                                                                          Hoewel de stad Drvar grotendeels werd verwoest, mislukte de Duitse operatie omdat Tito wist te ontkomen. In het voormalige Joegoslavië groeide de grot uit tot een symbool van onverzettelijkheid en antifascistisch verzet. Vandaag de dag is de gereconstrueerde barak in de grot een veelbezocht historisch monument en museum.

Je betaald een entree van 5 KM per persoon. Je loopt eerst door een netjes aangelegd park, op een gegeven moment staan er 2 houten gebouwen, één ervan is het museum en iets verder links ga je naar de grot waar Toto heeft gezeten. Mijn god wat een rot pad, het moet een rotsen trap voorstellen maar je moet al een echte berggeit zijn om daar naar boven te klimmen. Er zitten flinke verschillen in van hoogte en meestal lijkt het niet op een pad. Sommige "treden" zijn denk ik wel 50 cm hoog maar dat geeft niet want er zit een ijzeren hek naast waar je je aan vast het houden en evt omhoog kunt trekken. Maar dan is daar het volgende probleem, de zon staat op dat hek en is gloeiend heet want het is 37 graden pfffff.  Dus dan maar ff in je handen spugen en dan kun je weer een eindje haha. Herman is helemaal naar boven geweest maar ik stond op een gegeven moment echt geblokkeerd op de trap. Ik durfde niet meer voor of achteruit. Ik snap er niks van waar die hoogtevrees opeens weg komt. Herman vertelde dat in het begin van de grot een paar houten planken liggen en daarna was het afgezet met lint en de 2 houten hutje.  Dus er was niet heel veel te zien. Herman heeft foto's gemaakt en we zijn weer naar beneden geklommen. Beneden aangekomen waren onze handen gewoon vuur rood van de hitte. Daar hebben ze dus niet goed overnagedacht of ze moeten je er handschoenen bij doen haha.

We gaan weer naar de auto, eerst even het vocht bijvullen en door. Dit is onze laatste stop voordat we op ons volgende adres zijn, Kulen Vakuf. We rijden van Drvar over de M14.2 en die dan weer over gaat in de R408 richting  Kulen Fakuf. Ze zijn echt druk met de wegen hier want ook de weg naar Kulen Vakuf is gedeeltelijk verhard. Het blijft raar te zien dat het soms een stukje wel is, dan een aantal meters of kilometers niet en dan weer wel. Wij snappen in ieder geval nog niet hoe dat zit. 

Via een brug rijden we Kulen Vakuf in, het is een heel klein stadje met een Fort bovenop de heuvel, die we zeker nog gaan bezoeken maar niet meer vandaag want we hebben er weer een lange rit opzitten. Het is ondertussen al 17.00 uur en nog dik boven de 30 graden. We rijden een aantal keren links en rechts af door de kleine straatjes in het dorp. Ons appartement ligt bijna aan het einde van het dorp. We komen aanrijden en mijn eerste indruk is gematigd. Het ziet er in eerste instantie niet uit dat je wow roept. Ahmed staat ons op te wachten en laat ons de kamer zien. Hij is super vriendelijke lult aan één stuk door, het klinkt heel vrolijk allemaal maar het is ook in het Bosnisch en Herman praat in het Engels terug. Heel af en toe pakt hij zijn telefoon erbij om iets te vertalen. We moeten een trap op naar de appartementen, hij woont zelf beneden. We willen naar binnen maar we moeten wel eerst onze schoenen uit doen. Dit is de eerste keer dat we dit moeten. We schuiven de schoenen onder het bankje waar al meerdere schoenen staan en lopen naar onze kamer. Het ziet er goed uit, dat maakt de buitenkant weer goed. We gaan aan tafel zitten en hij wil onze documenten hebben. Ik moet ze uit de auto halen dus schoenen weer aan en naar de auto, schoenen weer uit en naar binnen. Ondertussen heeft Ahmed alles al uitgelegd aan Herman. Volgens mij zijn er nog 2 kamers bijna tegelijk met ons aangekomen. Hij gaat weer weg met de ID's en brengt die later terug. Herman haalt alles uit de auto en naar boven en dan kan ik het naar de kamer brengen. Zo maar eerst de scroccs uit de tas want dat scheelt een hoop veters strikken. Naast ons appartement ligt op het hoekje ook een soort schuur met grote ramen met daarvoor allemaal zitjes en een heel mooi uitzicht boven op de Una. Een heerlijk plekje. Binnen staan ook nog tafels en stoelen en er is een grote bbq waar we gebruik van mogen maken. Hier vermaken we ons wel. 

Even later lopen we het dorp in en gaan eten bij restaurant Noah, het zit op een pleintje en er staan grote fauteuils.  Het staat heel mooi en zolang je niet aan het eten bent zitten ze ook wel lekker maar als je eten moet is het minder handig. We hebben een mix grill besteld voor 2 personen en die was echt heel lekker, vooral de aivar die ze daar hebben. Ik had nog gevraagd of die huis gemaakt was maar dat was niet zo dus morgen maar even kijken in de supermarkt. Daarna wandelen we terug en puffen uit bij de airco en ik heb nog een verhaal te schrijven. Ik heb er bijna geen tijd voor haha. Ik ga ook wat verder achter lopen dus het moet wel even gebeuren. We zien en maken zo veel mee, dat je anders ook weer dingen gaat vergeten. Hier hebben we ook voor de eerste keer de moskee gehoord en wel rond 19.00 uur en 21.00 uur. Daarna lekker slapen want er staan weer wat q!plannen op het programma voor morgen. Welterusten